Wiedeń

Pałac Schönbrunn, licząca 1441 pomieszczeń letnia rezydencja Habsburgów, to najczęściej odwiedzana atrakcja Austrii i obiekt UNESCO. Wielka Trasa prowadzi przez 40 sal rokokowego przepychu — Wielką Galerię, w której tańczono podczas Kongresu Wiedeńskiego w 1815, sypialnię Marii Teresy i Salę Lustrzaną, gdzie sześcioletni Mozart grał dla cesarzowej. Ogrody pałacowe ciągną się przez 1,2 km formalnych parterów, kolumnada Gloriette na wzgórzu daje widok na miasto, a najstarsze zoo świata (Tiergarten, założone w 1752) zajmuje teren rezydencji. Przyjdź na otwarcie o 8:30, by wyprzedzić wycieczki autokarowe. Pałac Hofburg w centrum służył jako rezydencja zimowa przez ponad sześć stuleci — dziś mieści Apartamenty Cesarskie, Muzeum Sisi (poświęcone cesarzowej Elżbiecie), Hiszpańską Szkołę Jazdy (gdzie lipicany prezentują klasyczne ujeżdżenie) i Skarbiec Cesarski z koroną Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Między tymi pałacami zespół Belwederu mieści „Pocałunek” Gustava Klimta i przegląd sztuki austriackiej od średniowiecza po współczesność, w dwóch barokowych pałacach połączonych tarasowymi ogrodami z widokiem ku Alpom.

Muzyczne dziedzictwo Wiednia nie ma sobie równych — żadne inne miasto nie może uznać Mozarta, Haydna, Beethovena, Schuberta, Brahmsa, Johanna Straussa syna, Mahlera i Schönberga za swoich mieszkańców. Wiedeńska Opera Państwowa (Wiener Staatsoper) wystawia światowej klasy produkcje 300 wieczorów w roku; miejsca stojące (od kilku euro, w sprzedaży 80 minut przed podniesieniem kurtyny) dają dostęp do spektakli, za które miejsca siedzące kosztują 200 euro i więcej. Złota Sala Musikvereinu, dom Filharmoników Wiedeńskich i transmitowanego na cały świat Koncertu Noworocznego, uchodzi za najlepszą akustycznie salę muzyki orkiestrowej na świecie. Konzerthaus oferuje szerszy program, od jazzu po współczesną klasykę. Mniejsze sceny dają intymność: Theater an der Wien było miejscem prapremiery „Fidelia” Beethovena, a koncerty kameralne w Mozarthaus Vienna (jedynym zachowanym wiedeńskim mieszkaniu kompozytora) tworzą bezpośrednie więzi z życiem twórców. Kamienica, w której mieszkał Brahms, została rozebrana w 1907 roku, ale jego meble zachowały się w osobnej sali Haydnhaus, ostatniego domu Haydna. Nawet przypadkowe spotkania z muzyką przenikają miasto — grajkowie w metrze grają Mozarta, kawiarniani pianiści improwizują Schuberta, a Wiedeński Chór Chłopięcy śpiewa w kaplicy Hofburga w niedziele.

Wiedeńska tradycja kawiarniana, uznana za niematerialne dziedzictwo UNESCO, nie jest o kawie — jest o pewnym sposobie bycia. Kaffeehaus to twój salon, czytelnia i miejsce spotkań, gdzie jedna melange (wiedeńska kawa z mlekiem) kupuje nieograniczony czas z gazetami na drewnianych uchwytach, przy marmurowych stolikach, w atmosferze niezmienionej od stulecia. Café Central (gdzie w szachy grywał Trocki), Café Sperl (boazeryjna autentyczność lat 80. XIX wieku), Café Hawelka (lokal artystycznej bohemy) i Café Landtmann (ulubieniec polityków przy Burgtheater) — każda ma odrębny klimat. Kultura cukiernicza traktowana jest równie poważnie: Sachertorte (tort powstał w 1832 roku; Hotel Sacher i Café Demel długo spierały się o prawo do nazwy „oryginalny”), Apfelstrudel (rozciągany na cienko w Schönbrunn lub Café Residenz) i Kaiserschmarrn (siekany naleśnik z konfiturą śliwkową). Wytrawna kuchnia wiedeńska to przede wszystkim Wiener Schnitzel (cielęcina, rozbita na cienko, panierowana, smażona na maśle), Tafelspitz (gotowana wołowina z chrzanem, codzienne danie cesarza Franciszka Józefa) i Gulasch. Naschmarkt, 1,5-kilometrowy pas targowy, łączy tradycyjne wiedeńskie delikatesy z tureckimi, bliskowschodnimi i azjatyckimi stoiskami.

Gęstość muzeów Wiednia dorównuje każdemu miastu na świecie. Kunsthistorisches Museum (Muzeum Historii Sztuki) mieści jedną z najwyższej klasy kolekcji Europy: arcydzieła Bruegla (największy zbiór na świecie), Vermeera, Rafaela, Caravaggia i Velázqueza w budynku, którego wystrój dorównuje sztuce przepychem. Górny Belweder to dom „Pocałunku” Klimta i pełen przegląd sztuki austriackiej od średniowiecza po nowoczesność. Leopold Museum w MuseumsQuartier mieści największy na świecie zbiór Egona Schielego obok Klimta i Kokoschki, a pobliskie MUMOK (Muzeum Sztuki Nowoczesnej) obejmuje pop-art po współczesne instalacje. Albertina mieści jeden z największych zbiorów grafiki na świecie („Zając” Dürera, rysunki Klimta, Monet) w cesarskich salach reprezentacyjnych. Gmach Secesji ze złotą kopułą z liści prezentuje Fryz Beethovenowski Klimta, a współczesna Kunsthalle i mniejsze galerie w 4. i 7. dzielnicy podtrzymują żywotność wiedeńskiej sceny artystycznej. Wspólna karta Vienna Pass obejmuje większość muzeów i znacząco oszczędza wobec biletów pojedynczych.

Ringstraße, okazały bulwar zbudowany w latach 60. XIX wieku po wyburzeniu średniowiecznych murów, to architektoniczna wizytówka Wiednia — 5,3-kilometrowa pętla mijająca neorenesansową Operę, parlament w stylu greckiej świątyni, gotycki Rathaus, barokowy Burgtheater i uniwersytet, z których każdy budynek próbuje przelicytować kolejny monumentalną ambicją. Spacer lub przejazd tramwajem nr 1 albo 2 wokół całego Ringu to nieodzowna orientacja. Wewnątrz Ringu Innere Stadt (1. dzielnica) skupia historyczny rdzeń Wiednia: Stephansdom (katedra św. Szczepana — wejdź po 343 stopniach na południową wieżę po panoramę), deptaki Graben i Kohlmarkt (luksusowe zakupy i rząd kawiarni), secesyjny zegar Ankeruhr na Hoher Markt oraz wąskie uliczki wokół Bäckerstraße, gdzie przetrwał średniowieczny Wiedeń. Dzielnica jest zwarta i całkowicie do przejścia pieszo — dwie godziny wędrówki odsłaniają ukryte dziedzińce, renesansowe portale i wnętrza kościołów, za które każde inne miasto pobierałoby wstęp.

Wiedeń to jedyna stolica świata ze znaczącą produkcją wina w granicach miasta — winnice pokrywają zachodnie i północne wzgórza w dzielnicach jak Grinzing, Nussdorf, Stammersdorf i Neustift am Walde. Heurigen (winiarnie) serwują bieżący rocznik prosto od producenta, tradycyjnie sygnalizowany sosnową gałązką nad drzwiami, obok zimnych bufetów chleba, past, pikli i pieczonych mięs. Doświadczenie jest kwintesencją Wiednia: siedzieć w ogrodzie z widokiem na dolinę Dunaju, sącząc kieliszek Grüner Veltliner lub Gemischter Satz, gdy słońce zachodzi nad miastem. Poza centrum diabelski młyn parku rozrywki Prater (Riesenrad, czynny od 1897 i znany z filmu „Trzeci człowiek”) daje ikoniczne widoki, a sam park oferuje kilometry zadrzewionych alei do biegania i jazdy rowerem. Wyspa Dunajska (Donauinsel), 21-kilometrowa sztuczna wyspa, gości kąpiele, kolarstwo i doroczny Donauinselfest — największy plenerowy festiwal muzyczny Europy (3 miliony gości, wstęp wolny, koniec czerwca).

Położenie Wiednia na wschodnim skraju Alp i na styku kultur Europy Środkowej otwiera wyjątkowe wycieczki jednodniowe. Dolina Wachau (godzina na zachód pociągiem, UNESCO) wiedzie wzdłuż Dunaju przez tarasowe winnice, sady morelowe i średniowieczne miasteczka — Dürnstein i Melk (którego barokowe opactwo benedyktynów na wzgórzu należy do najpiękniejszych budowli Europy) kotwiczą malowniczy dzień. Bratysława, stolica Słowacji, to ledwie godzina pociągiem (lub 75 minut katamaranem Twin City Liner Dunajem) — łatwa wyprawa przez granicę. Salzburg, miejsce urodzenia Mozarta i sceneria „Dźwięków muzyki”, wymaga 2,5 godziny pociągiem. Kolej Semmering (UNESCO, pierwsza górska kolej świata przez alpejską przełęcz) to cud inżynierii zaledwie 90 minut na południe. Po alpejskie krajobrazy bez długiej podróży wybierz Schneeberg (domową górę Wiednia) i kolejkę Rax — wędrówki i górskie widoki w niespełna dwie godziny.

Komunikacja miejska Wiednia (Wiener Linien) jest znakomita — pięć linii metra, rozbudowana sieć tramwajów i autobusy obejmują całe miasto. Karta Vienna Card (24/48/72 h) obejmuje nieograniczone przejazdy i zniżki do muzeów. Lotnisko Wiedeń (VIE) łączy się ze stacją Wien Mitte pociągiem City Airport Train (CAT, 16 minut) lub tańszą koleją S-Bahn S7 (25 minut). Miasto jest bardzo bezpieczne, z znikomą przestępczością wymierzoną w turystów. Wiedeń jest umiarkowanie drogi jak na Europę Zachodnią — licz 12–18 € za lunch w kawiarni, 25–45 € za kolację w restauracji i 100–250 € za centralny hotel. Napiwki: zaokrąglij rachunek lub dodaj 5–10 % w restauracji, zostaw drobne w kawiarni. Językiem jest niemiecki, ale po angielsku mówi się powszechnie, zwłaszcza wśród młodszych wiedeńczyków. Najlepiej odwiedzić Wiedeń wiosną (kwiecień–czerwiec) dla kwitnących ogrodów i sezonu kawiarnianych ogródków albo w okresie jarmarków bożonarodzeniowych (od połowy listopada do grudnia), gdy Rathaus, Schönbrunn i Belweder goszczą klimatyczne kiermasze. Lato (lipiec–sierpień) przynosi plenerowe festiwale, ale wielu wiedeńczyków wyjeżdża; zima oferuje sezon operowy i sezon balowy (styczeń–luty, gdy miasto gości ponad 450 oficjalnych balów).