ฮ่องกง

รูปร่างของฮ่องกงอธิบายหน้าตาเมืองได้เกือบทั้งหมด พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นเนินและภูเขาชัน ที่ราบสำหรับสร้างเมืองจึงมีน้อยมากและอยู่ติดขอบน้ำเป็นแถบแคบๆ ผลคือเมืองเติบโตในแนวตั้งจนกลายเป็นเส้นขอบฟ้าที่จดจำได้ทั่วโลก และพื้นที่ราบจำนวนมากที่เห็นทุกวันนี้ก็เกิดจากการถมทะเลต่อเนื่องหลายรอบ อ่าววิกตอเรียที่คั่นระหว่างเกาะฮ่องกงกับฝั่งเกาลูนจึงไม่ใช่แค่วิว แต่เป็นเส้นทางสัญจรจริง เรือ Star Ferry ยังวิ่งรับส่งคนข้ามอ่าวเป็นประจำทุกวันและเป็นวิธีชมเมืองที่คุ้มค่าที่สุดวิธีหนึ่ง เพราะเป็นการเดินทางของคนทำงานที่บังเอิญมีวิวระดับโปสการ์ด ขึ้นไปบนพีคด้วยรถรางไต่เขาที่เปิดใช้มาตั้งแต่ปี 1888 ซึ่งเป็นระบบรอกลากขึ้นทางลาดชัน ไม่ใช่รถไฟธรรมดา จังหวะที่คุ้มที่สุดคือขึ้นไปก่อนพระอาทิตย์ตกราวหนึ่งชั่วโมง จะได้เห็นเมืองทั้งตอนกลางวัน ตอนไฟเริ่มติด และตอนกลางคืนในการขึ้นครั้งเดียว

อาหารกวางตุ้งคุ้นลิ้นคนไทยอยู่แล้วผ่านอาหารจีนในบ้านเรา แต่ที่ฮ่องกงมันมาพร้อมจังหวะและธรรมเนียมที่ต่างออกไป มื้อติ่มซำหรือที่เรียกว่าหยำฉาคือการนั่งยาว สั่งทีละเข่ง เติมน้ำชาไปเรื่อยๆ และเป็นมื้อสังคมของครอบครัวในวันหยุดมากกว่าจะเป็นการกินให้เสร็จ ธรรมเนียมเล็กๆ ที่ควรรู้คือเมื่อมีคนรินน้ำชาให้ ให้เคาะนิ้วสองนิ้วเบาๆ บนโต๊ะเป็นการขอบคุณโดยไม่ต้องพูดขัดวงสนทนา อีกสถาบันหนึ่งคือร้านฉาฉ่านเทง ซึ่งเป็นลูกผสมที่ฮ่องกงสร้างขึ้นเอง เสิร์ฟชานมที่กรองผ่านถุงผ้าจนเนื้อนุ่มเป็นเอกลักษณ์ คู่กับขนมปังหรือมักกะโรนีน้ำซุปแบบที่หาไม่ได้ในจีนแผ่นดินใหญ่ ส่วนร้านห่านย่างและหมูแดงเป็นสายที่คนท้องถิ่นต่อคิวจริงและหลายร้านขายหมดก่อนเย็น การไปเร็วกว่ารอบมื้อปกติสักครึ่งชั่วโมงจึงเปลี่ยนประสบการณ์ทั้งมื้อ

ภาพจำของฮ่องกงคือตึกสูง แต่พื้นที่คุ้มครองในรูปอุทยานกินสัดส่วนเกือบสี่สิบเปอร์เซ็นต์ของเขตนี้ เหตุผลไม่ใช่ความโรแมนติกด้านสิ่งแวดล้อมอย่างเดียว แต่มาจากภูมิประเทศที่ชันเกินกว่าจะพัฒนาและจากการรักษาพื้นที่รับน้ำไว้ใช้ ผลพลอยได้คือเมืองที่มีเส้นทางเดินป่าอยู่ห่างจากสถานีรถไฟฟ้าเพียงไม่กี่สิบนาที เส้นที่เหมาะกับผู้มาเยือนมากที่สุดคือสันเขามังกรทางตะวันออกของเกาะฮ่องกง ใช้เวลาราวสองถึงสามชั่วโมง เดินบนสันเขาที่มองเห็นทะเลทั้งสองด้าน แล้วลงจบที่ชายหาด ส่วนผู้ที่อยากได้ระยะยาวกว่านั้นมีเส้นทางข้ามนิวเทอริทอรีส์ที่แบ่งเดินเป็นช่วงๆ ได้ ข้อควรระวังที่คนไทยมักประเมินต่ำคือความชื้นในฤดูร้อน ซึ่งทำให้เส้นทางที่ดูสั้นบนแผนที่เหนื่อยกว่าที่คิดมาก ควรเริ่มเดินเช้าและพกน้ำมากกว่าที่คำนวณไว้

เรือข้ามฟากในฮ่องกงเป็นระบบขนส่งสาธารณะเต็มรูปแบบ ไม่ใช่กิจกรรมท่องเที่ยว จึงเป็นวิธีที่ง่ายและถูกในการออกไปหมู่เกาะรอบนอกซึ่งมีบรรยากาศคนละแบบกับตัวเมือง เกาะลัมมาไม่มีรถยนต์วิ่งเลย ผู้คนเดินและใช้จักรยาน มีร้านอาหารทะเลริมหมู่บ้านชาวประมง และมีเส้นทางเดินข้ามเกาะจากท่าเรือหนึ่งไปอีกท่าหนึ่งที่ใช้เวลาราวชั่วโมงครึ่ง เกาะลันเตาซึ่งใหญ่กว่าเกาะฮ่องกงเป็นที่ตั้งของกระเช้าลอยฟ้าขึ้นไปยังพระใหญ่และวัดบนที่สูง ส่วนหมู่บ้านไท่โอทางตะวันตกของเกาะยังคงเรือนไม้ยกพื้นบนเสาเหนือน้ำที่สร้างต่อกันเป็นชุมชน ซึ่งเป็นรูปแบบการอยู่อาศัยของชาวประมงดั้งเดิมที่เหลืออยู่ไม่มากแล้ว การไปเกาะควรเช็กตารางเรือเที่ยวสุดท้ายก่อนออกเดินทางเสมอ เพราะเที่ยวกลับดึกมีน้อยกว่าที่คาดและพลาดแล้วหมายถึงต้องค้างคืน

สิ่งที่ทำให้ตลาดฮ่องกงต่างจากตลาดนักท่องเที่ยวทั่วไปคือการแยกตามประเภทสินค้าเป็นถนนๆ ซึ่งเป็นมรดกจากยุคที่ผู้ค้าประเภทเดียวกันรวมกลุ่มกันเพื่อให้ลูกค้าเปรียบเทียบราคาได้ในที่เดียว ในย่านม่งก๊กจึงมีถนนดอกไม้ ถนนปลาสวยงาม และถนนรองเท้าแยกกันคนละสาย ส่วนแชมชุยโปเป็นย่านค้าส่งผ้า กระดุม และอะไหล่อิเล็กทรอนิกส์ที่คนทำงานจริงยังเข้าไปหาของ ไม่ใช่ย่านที่จัดไว้ให้ถ่ายรูป ผู้เดินทางจากไทยที่คุ้นกับสำเพ็งหรือคลองถมจะอ่านย่านแบบนี้ออกทันที ระหว่างย่านการค้ายังมีวัดที่ยังใช้งานอยู่จริงแทรกอยู่ ทั้งวัดที่ผู้คนมาเสี่ยงเซียมซีเรื่องงานและสุขภาพ และวัดเก่าแก่กลางย่านตึกแถวที่ควันธูปขดลอยเต็มเพดาน มารยาทเหมือนวัดจีนในไทยแทบทุกอย่าง ต่างเพียงที่นี่คนมาไหว้ในชุดทำงานระหว่างวันเป็นเรื่องปกติ

สิ่งแรกที่ควรทำเมื่อถึงฮ่องกงคือหาบัตรออคโตปัสหรือผูกบัตรแบบเดียวกันไว้ในโทรศัพท์ เพราะมันใช้ได้ทั้งรถไฟฟ้า รถเมล์ รถราง เรือข้ามฟาก และร้านสะดวกซื้อจำนวนมาก จึงตัดปัญหาเรื่องเหรียญทอนออกไปทั้งทริป รถไฟฟ้าเป็นแกนหลักของการเดินทาง ป้ายมีภาษาอังกฤษกำกับทุกสถานี และทางออกที่มีหมายเลขกำกับคือรายละเอียดที่ช่วยได้มากในย่านที่ตึกเชื่อมกันใต้ดิน อีกอย่างที่คนไทยมักไม่ทราบมาก่อนคือแท็กซี่แบ่งตามสีและพื้นที่ให้บริการ สีแดงวิ่งในเขตเมืองหลัก สีเขียววิ่งในนิวเทอริทอรีส์ และสีน้ำเงินวิ่งบนเกาะลันเตา การเรียกผิดสีหมายถึงคันนั้นไปส่งในเขตที่ต้องการไม่ได้ สุดท้ายคือสัญญาณเตือนพายุ ซึ่งเมื่อประกาศระดับสูงจะทำให้ขนส่งสาธารณะและสถานที่ต่างๆ ปิดชั่วคราวทั้งเมือง ควรเผื่อแผนสำรองไว้หากเดินทางในฤดูพายุ