ซาอุดีอาระเบีย

สิ่งที่ตัดสินคุณภาพของการเดินทางไปสองนครไม่ใช่ที่พักหรือสายการบิน แต่คือจังหวะเวลาและสภาพร่างกาย ช่วงที่คนหนาแน่นที่สุดคือเดือนรอมฎอนโดยเฉพาะสิบวันสุดท้าย และช่วงฤดูฮัจญ์ ซึ่งทั้งสองช่วงมีความหมายทางศาสนาสูงแต่ก็หมายถึงการรอคิว ระยะเดินที่ยาวขึ้น และที่พักที่ราคาสูงกว่าปกติมาก ผู้ที่ยืดหยุ่นเรื่องเวลาได้และต้องการสมาธิในการประกอบศาสนกิจมักเลือกช่วงนอกฤดูแทน อีกเรื่องที่ผู้เดินทางจากไทยประเมินต่ำเสมอคือระยะเดินและอากาศ พื้นที่รอบมัสยิดทั้งสองแห่งกว้างมาก การเดินไปกลับระหว่างที่พักกับมัสยิดวันละหลายรอบรวมระยะได้หลายกิโลเมตร และช่วงกลางปีอุณหภูมิกลางวันสูงจนต้องวางแผนเดินเฉพาะช่วงเช้ามืดและค่ำ รองเท้าที่เดินสบายและใส่ถอดง่าย ร่ม และการดื่มน้ำสม่ำเสมอ จึงเป็นเรื่องของความปลอดภัยไม่ใช่ความสะดวก ผู้สูงอายุหรือผู้มีโรคประจำตัวควรเตรียมยาให้ครบและปรึกษาแพทย์ก่อนเดินทาง เพราะการเจ็บป่วยกลางทริปในช่วงที่คนหนาแน่นจัดการได้ยากกว่าปกติมาก

เฮกราในเขตอัลอูลาเป็นเมืองสำคัญอันดับสองของอาณาจักรนาบาเทียน ซึ่งเป็นอารยธรรมเดียวกับที่สร้างเปตราในจอร์แดน นั่นคือเหตุผลที่หน้าตาของสุสานหินแกะสลักดูคุ้นสำหรับคนที่เคยเห็นภาพเปตรามาก่อน ความต่างที่สำคัญคือที่นี่คนน้อยกว่ามาก เพราะเพิ่งเปิดให้เข้าชมได้ไม่นาน สุสานถูกเจาะเข้าไปในหินทรายก้อนใหญ่ที่ตั้งอยู่กลางที่ราบ ทำให้เห็นได้รอบด้านต่างจากเปตราที่ซ่อนอยู่ในหุบเขา การเข้าชมทำผ่านระบบทัวร์แบบมีไกด์และรถรับส่งเป็นรอบ ไม่ใช่การขับรถเข้าไปเอง จึงต้องจองล่วงหน้าและวางแผนวันให้ตรงกับรอบที่ว่าง นอกจากเฮกราแล้ว เขตอัลอูลายังมีเมืองเก่าที่สร้างด้วยอิฐดินและหุบเขาหินรูปทรงแปลกตาให้เดินชม ช่วงเวลาที่ควรไปคือเดือนที่อากาศเย็น เพราะทั้งเขตเป็นพื้นที่กลางแจ้งแทบทั้งหมด และแสงเช้ากับเย็นคือช่วงที่หินทรายให้สีสวยที่สุด

ชายฝั่งทะเลแดงของซาอุดีอาระเบียยาวมากและเพิ่งเปิดรับนักดำน้ำอย่างจริงจัง ผลคือแนวปะการังหลายจุดยังอยู่ในสภาพที่สมบูรณ์กว่าจุดดำน้ำยอดนิยมอื่นในภูมิภาคซึ่งรับนักท่องเที่ยวมานานหลายสิบปี สำหรับนักดำน้ำชาวไทยที่คุ้นกับฝั่งอันดามันและอ่าวไทย ความต่างที่สังเกตได้ทันทีคือน้ำใสกว่าและมีปะการังแข็งหนาแน่นกว่า เพราะทะเลแดงเป็นทะเลปิดที่มีความเค็มสูงและแทบไม่มีแม่น้ำไหลลง จึงมีตะกอนน้อย โครงสร้างพื้นฐานสำหรับนักดำน้ำยังไม่หนาแน่นเท่าปลายทางที่พัฒนามานาน ร้านดำน้ำและเรือมีจำกัดในหลายพื้นที่ จึงควรจองล่วงหน้าและตรวจสอบว่าผู้ให้บริการรับดำน้ำสำหรับผู้ถือใบรับรองระดับใด ผู้ที่ไม่ได้ดำน้ำลึกยังสนุกกับการดำน้ำตื้นได้ในหลายจุดเพราะแนวปะการังหลายแห่งอยู่ใกล้ฝั่งมาก

ทะเลทรายของซาอุดีอาระเบียไม่ได้เป็นเพียงฉากหลัง แต่กินพื้นที่ส่วนใหญ่ของประเทศ และทางตอนใต้คือรุบอัลคอลี ทะเลทรายทรายผืนต่อเนื่องที่ใหญ่ที่สุดในโลก สเกลของมันเป็นสิ่งที่ภาพถ่ายสื่อไม่ได้ เนินทรายบางลูกสูงหลายร้อยเมตรและไม่มีอะไรอยู่ในสายตาเลยนอกจากทราย ข้อเท็จจริงที่ต้องยอมรับคือพื้นที่แบบนี้เข้าไปเองไม่ได้ ต้องไปกับผู้จัดที่มีรถขับเคลื่อนสี่ล้อ อุปกรณ์สื่อสารดาวเทียม และคนขับที่รู้เส้นทางจริง เพราะไม่มีสัญญาณโทรศัพท์ ไม่มีป้ายบอกทาง และอุณหภูมิระหว่างกลางวันกับกลางคืนต่างกันมาก สำหรับผู้ที่มีเวลาจำกัด ทะเลทรายที่เข้าถึงง่ายกว่าอยู่ไม่ไกลจากเมืองใหญ่ เช่น ขอบที่ราบสูงทางตะวันตกของริยาดซึ่งเป็นหน้าผาหินยาวที่ไปกลับได้ในวันเดียว และให้ภาพของภูมิประเทศแห้งแล้งแบบเดียวกันโดยไม่ต้องเดินทางหลายวัน

เมืองใหญ่ของซาอุดีอาระเบียเปลี่ยนแปลงเร็วมากในช่วงไม่กี่ปี ทั้งร้านอาหาร พื้นที่สาธารณะ และงานเทศกาลที่จัดขึ้นเป็นฤดูกาล สิ่งที่ผู้เดินทางควรเข้าใจคือความเปลี่ยนแปลงนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเท่ากันทุกพื้นที่ ริยาดและเจดดะฮ์ผ่อนคลายกว่าเมืองเล็กและพื้นที่ชนบทอย่างเห็นได้ชัด และสิ่งที่ปกติในย่านหนึ่งอาจไม่เหมาะในอีกย่านหนึ่ง หลักที่ปลอดภัยที่สุดคือแต่งกายสุภาพปิดไหล่และเข่าไว้ก่อนแล้วค่อยผ่อนตามบริบทที่เห็นคนท้องถิ่นทำ ไม่ใช่ทางกลับกัน สำหรับผู้เดินทางหญิงจากไทย ข้อกำหนดเรื่องเครื่องแต่งกายผ่อนคลายลงจากที่เคยเข้าใจกัน แต่ความสุภาพยังเป็นบรรทัดฐานที่ชัดเจน อีกเรื่องที่ควรรู้คือการถ่ายภาพผู้คนโดยเฉพาะผู้หญิงและครอบครัว ต้องขออนุญาตก่อนเสมอและไม่ควรถือเป็นเรื่องเล็ก ส่วนแอลกอฮอล์เป็นสิ่งต้องห้ามทั่วประเทศโดยไม่มีข้อยกเว้นสำหรับนักท่องเที่ยว

กลไกที่กระทบการวางแผนรายวันมากที่สุดและมักไม่มีใครบอกล่วงหน้าคือ ร้านค้าและร้านอาหารจำนวนมากปิดชั่วคราวในช่วงเวลาละหมาดแต่ละรอบ ซึ่งเกิดขึ้นห้าครั้งต่อวันและเวลาขยับไปตามฤดูกาล ผลในทางปฏิบัติคือการเดินเข้าไปในห้างหรือย่านร้านค้าโดยไม่ดูเวลา อาจเจอประตูปิดพร้อมกันทั้งโซนเป็นช่วงสั้นๆ ผู้เดินทางที่คุ้นกับร้านเปิดตลอดวันจึงควรเช็กเวลาละหมาดของวันนั้นแล้ววางมื้อและการช้อปให้อยู่ระหว่างช่วง สำหรับผู้ที่ไปแสวงบุญ จังหวะนี้เป็นเรื่องธรรมชาติอยู่แล้ว แต่สำหรับผู้ที่ไปเที่ยวอย่างเดียวมันคือสิ่งที่ต้องเรียนรู้ในวันแรก อีกจังหวะหนึ่งคือช่วงเดือนรอมฎอน ซึ่งการกิน ดื่ม และสูบบุหรี่ในที่สาธารณะระหว่างกลางวันเป็นสิ่งที่ไม่พึงกระทำสำหรับทุกคนไม่ว่าจะนับถือศาสนาใด ร้านอาหารส่วนใหญ่จึงเปิดหลังพระอาทิตย์ตกและชีวิตเมืองย้ายไปอยู่ตอนกลางคืนแทน