Melbourne, Australië

Het Hoddle Grid werd in 1837 uitgezet door landmeter Robert Hoddle volgens een strak blokpatroon van 200 bij 100 meter, met brede hoofdstraten en smalle dienststeegjes erachter. Die steegjes — de laneways — vormen nu de kenmerkende textuur van Melbourne. Centre Place, tussen Collins en Flinders Street, is het laneway-beeld dat je waarschijnlijk al op een ansichtkaart zag: hangende reclameborden, drie verdiepingen graffiti en cafétafeltjes tegen de muren. Degraves Street, een blok oostelijker, is hetzelfde idee in een net iets verzorgder register. Hosier Lane, aan de zuidkant van Federation Square, is de openluchtgalerie voor straatkunst, voortdurend overgeschilderd en door de stad actief gecureerd. AC/DC Lane (vernoemd naar de band) heeft bars en livemuziekkelders, terwijl de Royal Arcade (1869) en de Block Arcade (1892) je terugbrengen naar de welvaart van de goudkoorts. Reken een halve dag om de laneways rustig te verkennen, het liefst met een koffie in de hand.

Melbourne is een van de grote gratis-museumsteden, en de National Gallery of Victoria (NGV) is het anker. De NGV werd in 1861 opgericht, telt ruim 76.000 werken en is over twee gebouwen verdeeld. NGV International aan St Kilda Road (het gebouw van Roy Grounds uit 1968, herkenbaar aan de bluestone-gevel en de waterwand bij de ingang) dekt de internationale collectie van de oudheid tot heden; de vaste collectie is gratis. Het Ian Potter Centre: NGV Australia aan Federation Square toont de Australische collectie, van koloniale schilderkunst (Heidelberg School) via First-Nations-kunst tot hedendaags werk; ook gratis. De driejaarlijkse NGV Triennial is een van de ambitieuste hedendaagse-kunstoverzichten van het zuidelijk halfrond. Federation Square zelf, geopend in 2002, is het belangrijkste verzamelplein van de stad en huisvest naast NGV Australia ook het ACMI (museum voor screen-cultuur, gratis toegang) en de Koorie Heritage Trust. Aan de overkant van de Yarra completeren Hamer Hall en het Arts Centre Melbourne het culturele cluster.

Melbourne geldt breed als de stad met de sterkste koffiecultuur ter wereld, rechtstreeks afkomstig van Italiaanse en Griekse migranten die in de jaren vijftig en zestig espresso brachten naar een stad die tot dan toe alleen melkthee kende. De cultus van de flat white (espresso met getextureerde melk, kleiner en sterker dan een latte) is van Melbourne, en de branderscene loopt voorop in Australië: St Ali, Market Lane, Proud Mary, Seven Seeds, Auction Rooms en Brother Baba Budan. Het laneway-eten heeft dezelfde wortels en dichtheid: van Hardware Société aan Hardware Lane tot kleine cafés in Centre Place en Degraves Street die vanaf zeven uur ontbijt serveren. De Queen Victoria Market — de centrale markt uit de victoriaanse tijd — is op dinsdag, donderdag, vrijdag, zaterdag en zondag open, met in de zomer een avondmarkt op woensdag. Lygon Street in Carlton blijft het Italiaanse hart (gelato, espresso, trattorie), Smith Street en Brunswick Street in Fitzroy hebben de moderne keuken en kleine bars, en Footscray is het Vietnamese en Ethiopische hart.

Sport is in Melbourne bijna een religie en vult een groot deel van de kalender. De Melbourne Cricket Ground (MCG, in de volksmond 'the G') is het spirituele thuis van Australian Rules Football (AFL) en testcricket; met plaats voor ruim 100.000 mensen ontvangt het AFL-wedstrijden met 80.000+ toeschouwers van maart tot september, met de Boxing Day Test als hoogtepunt van de cricketzomer. De MCG was ook gastheer van de Spelen van 1956 en biedt dagelijks rondleidingen plus het Australian Sports Museum. Het naastgelegen complex Melbourne en Olympic Parks herbergt Rod Laver Arena (de Australian Open, eind januari, de eerste van de vier grandslamtoernooien), Margaret Court Arena en AAMI Park (rugby en voetbal). De Formule 1 Australian Grand Prix rijdt in maart op Albert Park, en de Melbourne Cup-paardenrace op de eerste dinsdag van november (een vrije dag in Victoria) legt het hele land drie minuten lang stil.

De ring van binnenwijken heeft het sterkste buurtkarakter van alle Australische steden. Fitzroy, net ten noorden van de binnenstad, is de bohemienhoofdstad — Brunswick Street en Smith Street zitten vol vintagewinkels, boekhandels, kleine bars en livemuziek, met op zaterdag de Rose Street Artists Market. Carlton, ten westen daarvan, is de historische Italiaanse wijk: Lygon Street is de oudste Italiaanse eetstraat van het land, en in de Carlton Gardens staan de universiteit en het Royal Exhibition Building (UNESCO-werelderfgoed, 1880). Richmond, ten oosten van de binnenstad, heeft het winkelen aan Bridge Road, de Vietnamese Little Saigon van Victoria Street en de craft-bierscene van Swan Street. St Kilda, aan de Port Phillip Bay zes kilometer zuidelijk, is de strandwijk — de banketbakkers van Acland Street, Luna Park (een pretpark uit 1912), de pinguïnkolonie bij de St Kilda Pier en het Esplanade Hotel voor livemuziek. South Yarra en Toorak staan voor luxe winkelen en 19e-eeuwse villa's.

De Yarra snijdt de binnenstad van oost naar west en scheidt de CBD van Southbank, met bruggen die beide oevers verbinden. De zuidoever — Southbank — bundelt de hoge kunst en het uitgaansleven: het Arts Centre Melbourne (met zijn zilverkleurige spits), Hamer Hall (het Melbourne Symphony Orchestra), NGV International, het Australian Ballet, het Crown-casinocomplex en de Eureka Tower (skydeck op de 88e verdieping). De Royal Botanic Gardens Victoria (38 hectare ten oosten van Southbank) gelden als een van de mooiste botanische tuinen van Australië — met Aboriginal Heritage Walks onder leiding van Wurundjeri-gidsen, de 3,8 km lange Tan-hardlooproute en gratis toegang. Net ten zuiden ervan staat het Shrine of Remembrance, en vanaf de binnenstad volgt het wandel- en fietspad langs de Yarra de rivier tot aan de Olympic Parks en verder.

De dagtripcatalogus van Melbourne is uitzonderlijk rijk. De Great Ocean Road (van Anglesea tot Allansford, 240 km langs de zuidwestkust, idealiter 2 à 3 dagen maar ook in één lange dag te doen) is een van de mooiste kustroutes ter wereld — gebouwd tussen 1919 en 1932 als oorlogsmonument, met klifbochten langs surfstranden (Bells Beach), het Otway-regenwoud en als hoogtepunt de Twelve Apostles, kalksteenpilaren die oprijzen uit de Zuidelijke Oceaan. Phillip Island (140 km zuidoostelijk, anderhalf uur met de auto) is beroemd om de Penguin Parade — elke avond bij zonsondergang waggelen honderden dwergpinguïns vanuit de branding de duinen op naar hun holen, te bewonderen vanaf vlonderpaden (reserveer vooraf, kleed je warm aan, geen flitsfotografie). De Yarra Valley (50 km oostelijk) is een van de sterkste koelklimaat-wijnstreken van Australië — Chardonnay, Pinot Noir en mousserend — met proeflokalen bij Domaine Chandon en Yering Station, en het nabije Healesville Sanctuary met inheemse fauna.

De kalender van Melbourne is bomvol festivals en de culturele identiteit van de stad is erop gebouwd. Het Melbourne International Comedy Festival (maart–april, vier weken) is een van de drie grootste comedyfestivals ter wereld (naast Edinburgh en Montreal); de Australian Open (eind januari) is een van de vier grandslamtoernooien; de Formule 1 Australian Grand Prix (maart) opent het F1-seizoen; en Moomba (maart, langs de Yarra) is het gratis volksfestival van de stad. Het Melbourne International Film Festival (augustus) is het grootste van het zuidelijk halfrond. Verder zijn er het Melbourne Writers Festival, het kunstprogramma Rising, de Spring Racing Carnival rond de Melbourne Cup en Open House Melbourne (gratis toegang tot bijzondere gebouwen, eind juli). De meeste Melburniërs ordenen hun jaar meer via deze kalender dan via de seizoenen.

Het vervoer loopt op de myki-kaart of een contactloze bankpas — één tik dekt trein, tram en bus, met een daglimiet van rond de 11 AUD doordeweeks. De gratis tramzone dekt de hele binnenstad plus Docklands en de Queen Victoria Market — binnen die zone hoef je niet in te checken. De City Circle Tram (lijn 35, de klassieke bordeauxrode erfgoedtram) rijdt een gratis rondje door de binnenstad. Luchthaven Melbourne (MEL, ook Tullamarine, 23 km noordwestelijk) is verbonden met de SkyBus (elke 10 minuten, zo'n 30 minuten naar Southern Cross Station, 23 AUD) of een taxi/rideshare van 60 tot 80 AUD; een spoorverbinding is in aanbouw. De munt is de Australische dollar (AUD); kaart en contactloos worden overal geaccepteerd. Het weer is echt wisselvallig — 'vier seizoenen op één dag' — dus kleed je in laagjes, het hele jaar door; voor- en najaar gelden als ideaal. Alarmnummer: 000. Reizigers hebben vooraf een ETA nodig.