Duitsland

Duitsland voelt vertrouwd, en juist daardoor worden een paar verschillen over het hoofd gezien. Rijd je de auto over de grens, dan heb je voor veel Duitse binnensteden een Umweltplakette nodig, de milieusticker op de voorruit die aangeeft in welke uitstootklasse je auto valt; die geldt ook voor buitenlandse kentekens en regel je vooraf, want zonder sticker een milieuzone binnenrijden levert een boete op. In de winter geldt bovendien een situatieve bandenplicht: bij sneeuw, ijzel of rijp moet je op winter- of vierseizoenenbanden rijden, en dat is geen advies maar een voorschrift — met zomerbanden ben je bij een ongeval slecht af. Op de Autobahn geldt op flinke stukken geen algemene maximumsnelheid, wel een geadviseerde snelheid; links inhalen is er de norm en rechts inhalen niet toegestaan. Reis je met de trein, dan is er voor het regionale net een landelijk maandabonnement dat bij meerdere dagtochten al snel voordeliger is dan losse kaartjes — de hogesnelheidstreinen vallen er niet onder.

Dat Duitsland minder pinvriendelijk is dan Nederland of België weten de meeste reizigers wel, maar de precieze vorm van het probleem verrast. Het gaat niet alleen om bakkers, marktkramen en de bruine kroeg om de hoek die uitsluitend contant werken; het zit ook in welk pasje er door de terminal gaat. Duitse winkels en horeca werken van oudsher met het binnenlandse betaalsysteem, en een deel van hen accepteert daarnaast géén creditcards — een Nederlandse bankpas die het in eigen land overal doet, kan er dus stranden waar een creditcard het wel zou hebben gedaan, en omgekeerd. De praktische conclusie is saai maar effectief: neem altijd contant geld mee, ook voor een dag, en reken erop dat je het nodig hebt bij kleinere zaken, weekmarkten, sommige taxi's en zelfs bij een enkele arts. Pinautomaten zijn er genoeg; let wel op automaten van niet-bancaire aanbieders in toeristische straten, die hoge opnamekosten rekenen.

Duitsland is een federatie, en dat merk je in je reisplanning meer dan je zou denken. De schoolvakanties zijn per deelstaat gespreid en verschuiven van jaar tot jaar, wat betekent dat een bestemming die in de ene week rustig is, een week later vol zit met Duitse gezinnen — bij wintersport en de kust is dat het verschil tussen een weekend en een wachtrij. Ook feestdagen verschillen per deelstaat: dagen die in het overwegend katholieke zuiden en westen vrij zijn, zijn dat in het noorden en oosten niet, en andersom. Op zo'n dag zijn winkels dicht en rijden er zondagsdiensten. En dan de zondag zelf: winkels zijn in Duitsland op zondag gesloten, met uitzondering van tankstations, stationswinkels en bakkers die 's ochtends een paar uur open zijn. Voor Nederlanders en Belgen die gewend zijn aan koopzondagen is dat de klassieke misrekening — doe je boodschappen op zaterdag.

De kerstmarkten net over de grens zijn voor veel Nederlanders en Belgen het vertrouwde uitje, maar een paar mechanismen maken het verschil tussen genieten en aanschuiven. De markten lopen van eind november tot kort voor Kerst en zijn doordeweeks aanzienlijk aangenamer dan op zaterdag, wanneer de bussen uit de hele regio arriveren; de late namiddag, als de verlichting aangaat maar de avonddrukte nog niet is losgebarsten, is het mooiste moment. Je Glühwein krijg je in een echte beker waarvoor je statiegeld betaalt: lever je hem in, dan krijg je dat terug, en veel bezoekers houden de beker juist als souvenir omdat elke stad zijn eigen ontwerp heeft. Contant geld is hier bijna verplicht, want de kraampjes zijn precies het type zaak dat geen kaarten aanneemt. Ga je landinwaarts naar de grote klassiekers, boek dan de overnachting vroeg — in die weken zijn de hotels in de bekende marktsteden het eerst vol.

Voor fietsende Nederlanders en Belgen is Duitsland waarschijnlijk het best bewaarde geheim van de buurlanden: er ligt een dicht net van lange rivierroutes met eigen bewegwijzering, vrijwel vlak, en met de infrastructuur eromheen goed geregeld. De routes langs de Rijn, de Moezel en de Elbe zijn de bekendste en laten zich in dagetappes rijden van dorp naar dorp, met kastelen, wijnhellingen of Hanzesteden als decor. Bagagevervoer tussen overnachtingen is op de populaire trajecten een gewone dienst, zodat je zonder tassen rijdt. Het slimme aan het Duitse systeem is de combinatie met de trein: op de meeste regionale treinen mag de fiets mee met een apart fietskaartje, buiten de spits, zodat je één kant op fietst en terugreist — maar op de hogesnelheidstreinen is het aantal fietsplaatsen beperkt en gereserveerd, dus dat regel je vooraf. Buiten het hoogseizoen zijn de routes rustig en de accommodaties ruim beschikbaar.

Het Sauerland en de Eifel liggen op een paar uur rijden en zijn daarmee de dichtstbijzijnde bergen die de Lage Landen hebben — met de kanttekening die je zelden op de folder leest: het gaat om middelgebergte, en de sneeuwzekerheid is er wisselvallig, zeker in zachte winters. Controleer de actuele sneeuwhoogte vlak voor vertrek in plaats van maanden vooruit te boeken, en houd een wandelvariant achter de hand, want die streken zijn zonder sneeuw minstens zo aantrekkelijk. Wie echte hoogte wil, rijdt door naar de Beierse Alpen rond Berchtesgaden en de Zugspitze, waar het seizoen langer en betrouwbaarder is. Voor wandelaars is Duitsland uitstekend georganiseerd: de routes zijn dicht bewegwijzerd met eigen symbolen per pad, het Zwarte Woud en het Rijndal hebben klassieke meerdaagse routes, en onderweg vind je vrijwel altijd een Gasthaus voor de lunch. Neem in het middelgebergte regenkleding mee — het weer draait er sneller dan de afstand doet vermoeden.