Marokko

Wie Marokko alleen van reisaanbiedingen kent, denkt aan Marrakech en Agadir — de twee klassieke vakantiebestemmingen, met het grootste aanbod en de meeste vluchten. Maar het land wordt vanuit Nederland en België op veel meer punten ontsloten, en dat verandert je reis aanzienlijk. Casablanca is de nationale hub en het startpunt voor doorvluchten binnen het land. In het noorden en oosten liggen Tanger, Nador, Al Hoceima en Oujda, luchthavens die het Rifgebied en de Oriental bedienen en die voor wie familie bezoekt vrijwel altijd de logische keuze zijn — vanaf Nador of Al Hoceima ben je in een uur op plekken waar je vanuit Marrakech een halve dag over doet. Fez opent Midden-Marokko en de weg naar de woestijn. Houd er rekening mee dat de zomermaanden en de periode rond de feestdagen de drukste van het jaar zijn op precies deze verbindingen: boek maanden vooruit, want vliegtuigen zitten dan vol en de prijzen lopen fors op.

Een groot deel van de reizigers gaat niet met het vliegtuig maar met de auto, en dat is een reis op zich: door Frankrijk en Spanje naar het zuiden, en dan met de veerboot de Straat over. De korte oversteek vertrekt vanuit Algeciras of Tarifa naar Tanger, met overtochten van minder dan een uur tot ruim anderhalf uur; wie de rit door Spanje wil inkorten, kan vanuit Zuid-Frankrijk of Italië een langere overtocht nemen die rechtstreeks in Tanger of Nador aankomt. In de zomer draait er een speciale operatie voor het enorme verkeersaanbod, met extra afvaarten en uitgebreide afhandeling aan beide zijden, maar reken in de piekweken hoe dan ook op lange wachttijden bij de haven en de douane. Neem het kentekenbewijs mee en controleer of je autoverzekering Marokko dekt, want de standaarddekking van een Nederlandse of Belgische polis houdt daar meestal op; regel zo nodig aanvullende dekking. Houd er verder rekening mee dat je bij binnenkomst met een eigen auto douaneformaliteiten doorloopt en dat aan het tijdelijk meenemen van een voertuig voorwaarden en een termijn verbonden zijn — vraag de actuele vereisten vóór vertrek na, bij je verzekeraar en bij de vervoerder van de veerboot.

Geld is het praktische punt waarop reizigers uit Nederland en België hier het vaakst worden verrast, omdat het anders werkt dan bij de meeste bestemmingen. Ga er niet van uit dat je vóór vertrek al wat Marokkaanse dirham in huis haalt: informeer bij je eigen bank of wisselkantoor wat er mogelijk is, want die valuta ligt hier lang niet altijd op voorraad. Het praktische antwoord is eenvoudig — neem euro's mee of een pas waarmee je zeker kunt pinnen, en regel je lokale geld na aankomst, op de luchthaven, bij een bank of bij een erkend wisselkantoor. Geldautomaten zijn in de steden ruim aanwezig. Bewaar je wisselbewijzen zorgvuldig, en houd er rekening mee dat er beperkingen gelden op het meenemen van dirham het land uit: wissel je restant dus terug voordat je vertrekt en controleer de actuele regels daarover bij je bank of bij het wisselkantoor ter plaatse.

De historische medina's zijn geen winkelstraten maar labyrinten, ooit zo aangelegd dat een buitenstaander er de weg kwijtraakt — en dat werkt nog steeds. In de smalle steegjes valt navigatie op je telefoon geregeld weg, en die van Fez is de grootste autovrije stadskern ter wereld, waar goederen nog met handkarren en ezels worden vervoerd. Verdwalen hoort erbij; reken erop en plan er tijd voor. Officiële gidsen zijn herkenbaar aan een badge, en wie zich spontaan aanbiedt om je ‘even de weg te wijzen’ verwacht daarna doorgaans betaling — spreek dus vooraf af of je iets betaalt en hoeveel, dan is de zaak helder. Onderhandelen is in de souks en bij taxi's de norm en geen conflict: begin ruim onder de vraagprijs, blijf vriendelijk, en loop gerust weg als je er niet uitkomt, want dat hoort bij het spel. In restaurants en gewone winkels gelden vaste prijzen en wordt er niet onderhandeld.

Drie landschappen liggen binnen één reis bereikbaar. De woestijn bezoek je meestal vanuit Merzouga bij het duingebied Erg Chebbi, waar de duinen hoog en uitgestrekt genoeg zijn om echt in te verdwijnen; de rit ernaartoe, over de Atlas en door de Draavallei, geldt als een van de mooiste van het land. Boek zo'n meerdaagse tocht via je riad of een gevestigd bureau en niet bij een aanspreker op straat, want de kwaliteit verschilt enorm. De Hoge Atlas biedt met de Toubkal de hoogste top van Noord-Afrika, te belopen zonder klimtechniek, met overnachtingen in Berberdorpen onderweg. Aan de Atlantische kust liggen Essaouira en Taghazout, waar de open oceaandeining voor een betrouwbaarheid zorgt die de Middellandse Zee niet heeft. Voor woestijn en bergen zijn het voorjaar en het najaar het aangenaamst: midden in de zomer wordt het in het binnenland extreem heet, terwijl het 's nachts in de woestijn in de winter tot rond het vriespunt kan zakken.

Reizen tijdens de ramadan kan uitstekend, maar het dagritme is een ander: er wordt van zonsopgang tot zonsondergang gevast, veel restaurants blijven overdag dicht, kantoren en bezienswaardigheden hanteren aangepaste tijden en het tempo ligt lager. Daar staat tegenover dat de avonden na het verbreken van de vasten uitgesproken feestelijk zijn. Eet en drink overdag niet demonstratief op straat. De data verschuiven jaarlijks, en direct na de ramadan liggen de feestdagen waarop veel zaken enkele dagen sluiten — beide zijn het waard om vóór het boeken op te zoeken. Wat kleding betreft is Marokko in de badplaatsen en de toeristische delen van Marrakech ontspannen, maar daarbuiten worden bedekte schouders en knieën gewaardeerd; op het strand en bij het zwembad geldt dat uiteraard niet. Moskeeën zijn in de regel niet toegankelijk voor niet-moslims, met enkele uitzonderingen waaronder de Hassan II-moskee in Casablanca, die rondleidingen verzorgt.