Noorwegen

Noorwegen hoort bij het Schengengebied maar niet bij de Europese Unie, en dat is precies de combinatie die reizigers op het verkeerde been zet. Je komt binnen zonder paspoortcontrole en loopt op de luchthaven vaak door een geautomatiseerd poortje — waardoor het voelt als een binnenlandse reis — maar je passeert wel degelijk een douanegrens, in beide richtingen. Er gelden invoerlimieten voor onder meer alcohol, tabak, vlees en zuivel, en bij terugkeer naar de EU gelden opnieuw limieten. Vooral bij alcohol is dat concreet: de Noorse accijnzen zijn hoog en veel reizigers nemen daarom hun eigen voorraad mee, wat mag tot de toegestane hoeveelheid en daarboven niet. De hoeveelheden worden periodiek aangepast, dus zoek de actuele limieten op bij de Noorse douane voordat je inpakt. Neem je identiteitsbewijs sowieso mee: er is geen routinecontrole, maar je hebt het nodig en er kan steekproefsgewijs naar worden gevraagd.

Wie voor het eerst een route door de fjorden uitstippelt, onderschat steevast de reistijd, en dat komt doordat de kaart iets verbergt: veerboten zijn in Noorwegen geen excursie maar een onderdeel van het wegennet. Een doorgaande weg eindigt bij een aanlegsteiger, je rijdt de boot op, en twintig minuten later rijd je er aan de overkant weer af. Dat werkt uitstekend en je hoeft meestal niet te reserveren, maar het betekent wel dat je dienstregelingen in je dagplanning moet meenemen, zeker buiten het hoogseizoen, wanneer de laatste afvaart vroeg kan liggen. Datzelfde geldt voor de bergpassen tussen de fjorden: die zijn een groot deel van het jaar door sneeuw gesloten, waardoor de route die in juli logisch is, in april niet bestaat. Tel daarbij op dat veel wegen door lange tunnels lopen en langs eenbaans stukken met passeerplaatsen, en je komt op een gemiddelde snelheid die ver onder de Nederlandse ligt.

Langs de kust vaart al meer dan een eeuw een lijndienst die havens tussen het zuiden en het uiterste noorden aandoet, en die tot op vandaag óók een gewone vervoers- en vrachtdienst is: post, auto's en bewoners gaan mee, naast reizigers die de hele route als reis boeken. Dat verklaart het karakter ervan — er wordt dag en nacht aangelegd, ook een kwartier om drie uur 's nachts in een dorp waar drie mensen van boord gaan, en juist dat maakt het iets anders dan een cruise. Je kunt de hele route in één keer doen of hem gebruiken als vervoermiddel voor één etappe, wat aanzienlijk goedkoper is en zich goed laat combineren met een treinreis of een vlucht terug. In de winter vaar je door duisternis met kans op noorderlicht boven het dek; in de zomer door nachten waarin het niet donker wordt.

Ook Noorwegen kent het oude recht om je vrij door de natuur te bewegen, ook over particuliere grond, met wandelen, plukken en een nacht of twee kamperen als vanzelfsprekendheden — en met de bijbehorende plicht om afstand te houden van woningen, niets te vernielen en alles mee terug te nemen. Wat het hier praktisch anders maakt dan lager gelegen landen, is het net van berghutten dat eroverheen ligt: bemande hutten met maaltijden en eenvoudiger onbemande hutten waar je jezelf redt en achteraf afrekent, verbonden door gemarkeerde routes over de hoogvlaktes. Daarmee is een meerdaagse tocht mogelijk zonder tent, mits je vooruit plant, want in het seizoen zitten de bemande hutten vol. Neem het bergweer serieus: boven de boomgrens draait het snel, mist komt onaangekondigd, en de gemarkeerde routes zijn niet altijd zichtbaar zodra er sneeuw ligt.

Boven de poolcirkel draait het jaar om licht in plaats van om temperatuur. In de donkere maanden, grofweg van het late najaar tot het vroege voorjaar, is er kans op noorderlicht; dat vraagt duisternis, een heldere hemel en geduld, en het is geen voorstelling met aanvangstijd — reken op meerdere avonden en boek niet één nacht in de hoop dat het uitkomt. In de zomer keert het volledig om en gaat de zon boven de poolcirkel wekenlang niet onder, waardoor je om middernacht nog kunt wandelen en de dagen eindeloos aanvoelen; neem dan wel iets mee om je slaapkamer donker te maken, want dat onderschat vrijwel iedereen. Tussen die twee uitersten liggen voor- en najaar, met minder bezoekers, lagere prijzen en in het najaar de felste kleuren op de hoogvlaktes.

Noorwegen is duur, en het heeft geen zin daar omheen te praten: uit eten gaan, alcohol en vervoer liggen fors boven het Nederlandse niveau, en alcohol nog eens extra doordat sterkere drank alleen via de staatswinkels verkrijgbaar is en zwaar belast wordt. Er zijn een paar gewoonten die het verschil maken zonder dat je reis eronder lijdt. Zelf koken of picknicken is hier volstrekt normaal en de supermarkten zijn goed; kraanwater is overal drinkbaar en van uitstekende kwaliteit, dus flessen kopen is weggegooid geld. Vervoer plan je vooruit, want treintickets zijn ver van tevoren aanzienlijk goedkoper, en tolwegen worden automatisch via het kenteken afgerekend — vraag je verhuurder hoe dat bij jouw huurauto is geregeld. En het hoofdprogramma is gratis: de fjorden, de wandelroutes en het uitzicht kosten niets.