Zwitserland

Zwitserland voelt als een gewone buurlandbestemming en is dat in twee opzichten net niet. Ten eerste de munt: er wordt betaald in Zwitserse frank, niet in euro's. Veel toeristische zaken bij de grens nemen euro's wel aan, maar dan tegen een koers die je zelf bepaalt noch controleert, en je wisselgeld krijg je in franken terug — met kaart in franken afrekenen is vrijwel altijd voordeliger, en pinnen kan er praktisch overal. Ten tweede de douane: Zwitserland hoort niet bij de EU-douane-unie, dus er gelden invoerlimieten voor wat je meeneemt, met name voor vlees, zuivel, alcohol en aankopen boven een bepaalde waarde. Dat is precies waar dagjesmensen uit de grensstreek en terugkerende vakantiegangers tegenaan lopen. De bedragen en hoeveelheden veranderen periodiek, dus zoek de actuele limieten op bij de Zwitserse douane vóór je een grote inkoop doet of met een volle kofferbak terugrijdt. En hoewel er binnen Schengen geen standaard paspoortcontrole is, houdt Zwitserland wel degelijk grenscontroles: neem je identiteitsbewijs altijd mee.

Vanuit Nederland en België is Zwitserland een van de weinige verre bestemmingen waar de trein het vliegtuig werkelijk beconcurreert. Er rijden rechtstreekse dagverbindingen naar Basel, dat als noordelijke poort van het land fungeert en van waaruit je binnen een uur of twee vrijwel elke Zwitserse stad bereikt; op hetzelfde traject rijdt ook een nachttrein, waarmee je 's ochtends uitgerust in de bergen aankomt zonder een reisdag te verliezen. Controleer de actuele dienstregeling en boek vroeg, want deze verbindingen zijn populair en de goedkope contingenten zijn er als eerste uit. Ga je met de auto, houd dan rekening met twee dingen: voor de Zwitserse snelwegen is een vignet verplicht dat je vóór het oprijden aanschaft, en de tunnels door de Alpen kennen op vakantiedagen lange wachttijden. Vliegen kan uiteraard ook, op Zürich, Genève of Basel, maar de reistijd van deur tot deur scheelt minder dan je zou denken.

Het Zwitserse spoor rijdt met een precisie waarop je een hele reis kunt plannen: treinen, postbussen en meerboten staan in één geïntegreerde dienstregeling en sluiten op elkaar aan, tot op de minuut. Dat maakt een autoloze rondreis niet alleen mogelijk maar meestal ook de prettigste optie. Er bestaan meerdaagse vervoerspassen die treinen, bussen, boten en een deel van de bergspoorwegen dekken; of zo'n pas loont, hangt af van je route, dus zet hem naast de losse ritprijzen van je eigen plan voordat je koopt. De panoramische routes zijn eigen bestemmingen: de Glacier Express tussen Zermatt en St. Moritz, de Bernina Express richting Italië en de GoldenPass tussen Luzern en Montreux. Voor de Glacier Express is een zitplaatsreservering verplicht, en in het hoogseizoen zijn de panoramarijtuigen ruim van tevoren uitverkocht. Ook op de andere twee is reserveren sterk aan te raden.

Twee alpiene regio's trekken de meeste eerste bezoekers. Zermatt, aan de voet van de Matterhorn, weert auto's met verbrandingsmotor volledig: je parkeert in Täsch en legt het laatste stuk af met de trein of een elektrische taxi, wat het dorp opvallend stil houdt. In de Jungfrauregio klimt de spoorlijn naar het Jungfraujoch door tunnels die dwars door de Eiger en de Mönch zijn uitgehakt, naar het hoogste treinstation van Europa — indrukwekkend, maar ga vroeg, want zowel de drukte als de hoogte vragen hun tol. Daartussen ligt de Aletschgletsjer, de langste ijsstroom van de Alpen en werelderfgoed, te bekijken vanaf gemarkeerde paden hoog boven het dal. Beide gebieden hebben twee seizoenen met een compleet ander karakter: ski's en gletsjertochten in de winter, bloeiende bergweiden en klettersteigen zodra de sneeuw weg is.

De vier landstalen zijn geen formaliteit maar verdelen het land in regio's die merkbaar anders aanvoelen. In het Duitstalige deel, verreweg het grootste, wordt in het dagelijks leven Zwitserduits gesproken, dat ook voor wie goed Duits kent lastig te volgen is — geschreven en tegen buitenlanders schakelt men moeiteloos over. In het westen ligt Romandië, rond Genève, Lausanne en Neuchâtel, Franstalig en met een merkbaar andere eetcultuur. In het zuiden, achter de Alpen, ligt Ticino: Italiaans, met palmen aan het Lago di Lugano en het Lago Maggiore en een mediterrane warmte die reizigers verrast die dezelfde temperaturen als in Zürich verwachtten. Reto-Romaans overleeft in delen van Graubünden. Engels wordt in de steden en de toeristische gebieden vrijwel overal begrepen, maar het loont om te weten in welk taalgebied je bent voordat je een gesprek begint.

Zwitserland is duur, ook vergeleken met Nederland en België, en dat merk je het sterkst bij uit eten gaan en overnachten. Er zijn een paar gewoonten die het verschil maken zonder dat je reis eronder lijdt. Zwitsers picknicken zelf volop: supermarkten verkopen uitstekend brood, kaas en charcuterie, en bergstations en meeroevers zitten vol banken met uitzicht dat elk restaurant verslaat. Kraanwater is overal drinkbaar, ook uit de openbare fonteinen in de steden, dus een fles bijvullen scheelt dagelijks. Berghutten en jeugdherbergen zijn een volwaardig alternatief voor hotels, ook voor gezinnen. En omdat vervoer een van de grootste posten is, verdient het plannen daarvan zich het snelst terug: vergelijk een vervoerspas met losse tickets, boek panoramaritten vroeg, en kijk of je route zich laat bundelen in plaats van heen en weer te reizen.