Indonesie

De klassieke inschattingsfout is de kaart onderschatten. Indonesië strekt zich over een afstand uit die vergelijkbaar is met die van Amsterdam tot ver voorbij de Oeral, en tussen twee eilanden zit vrijwel altijd een vlucht of een veerboot. Reizigers die in twee weken Bali, Java, Flores én Sumatra willen doen, brengen het grootste deel van hun vakantie op luchthavens door. De prettigste opzet is één hoofdeiland met hooguit één uitstap: Bali met de Gili's of Lombok, Java met Bromo en Ijen, of Flores als opstap naar Komodo. Vanaf Schiphol vlieg je rechtstreeks naar Denpasar of met één overstap naar Jakarta; wie op Java begint en op Bali eindigt, hoeft niet terug te vliegen naar het vertrekpunt. Binnenlandse vluchten zijn goedkoop en talrijk, maar plan ruime overstaptijden — vertragingen zijn eerder regel dan uitzondering, en op de kleinere eilanden vliegt er soms maar één toestel per dag.

Java draagt het culturele zwaartepunt van het land. Borobudur en Prambanan bij Yogyakarta staan allebei op de UNESCO-lijst en zijn met een vroege start het best te bezoeken, vóór de hitte en de drukte. Yogyakarta zelf is de stad van batik, gamelan en het sultanaat, en functioneert als uitvalsbasis voor beide tempels. Verder oostwaarts liggen de vulkanen: de zonsopgang boven het Bromo-massief en de zwavelmijn van de Ijen, waar het blauwe vuur alleen in het donker zichtbaar is en de tocht dus midden in de nacht begint — een gasmasker en een gids zijn daar geen luxe. Wat veel reizigers niet weten: Java heeft een uitstekend treinnetwerk. De verbinding tussen Jakarta, Yogyakarta en Surabaya is comfortabel, punctueel en spotgoedkoop, en de rit door rijstvelden en langs vulkanen is een bezienswaardigheid op zich. Populaire trajecten zitten in het hoogseizoen snel vol, dus boek online vooruit.

Wie Bali kent van Kuta en Seminyak, kent één hoek van het eiland. Rond Ubud liggen de rijstterrassen en de tempels in het groen, en het binnenland is aanzienlijk koeler dan de kust. De noord- en oostkant — Amed, Lovina, Sidemen — zijn rustiger, goedkoper en gericht op duiken, wandelen en dorpsleven in plaats van uitgaan. Twee praktische dingen bepalen je planning meer dan welke bezienswaardigheid ook. Ten eerste Nyepi, de balinese Dag van de Stilte in maart of april: het hele eiland ligt vierentwintig uur volledig stil, inclusief de luchthaven, en ook als toerist blijf je die dag binnen. Ten tweede de kledingregel bij tempels: schouders en knieën bedekt, en een sarong met sjerp is verplicht, meestal ter plekke te leen of te huur. Reken verder op stevig verkeer tussen het zuiden en Ubud; afstanden van dertig kilometer kosten er gemakkelijk anderhalf uur.

Weinig bestemmingen voelen voor Nederlandse reizigers zo vertrouwd op het bord. Nasi, bami, saté, rendang, gado-gado en sambal staan hier in vrijwel elke supermarkt en op elke toko-toonbank, en juist daardoor is het verrassend hoe anders dezelfde gerechten in Indonesië smaken. De keuken is namelijk niet één keuken maar tientallen: Padang-restaurants op Sumatra zetten ongevraagd een muur van schaaltjes op tafel en je rekent alleen af wat je aanraakt; de Javaanse keuken is merkbaar zoeter, met veel palmsuiker; Manado op Sulawesi gaat een stuk heter dan de meeste bezoekers gewend zijn; en op Bali is babi guling het lokale feestgerecht. Het echte eten gebeurt in warungs — kleine familiezaken waar je voor een fractie van een restaurantprijs beter eet. Neem contant geld mee, want pinnen kan er zelden, en houd er rekening mee dat het kraanwater niet drinkbaar is.

Voor een deel van de Nederlandse reizigers is Indonesië geen gewone vakantiebestemming maar een land waar familie woont, of waar ouders of grootouders vandaan komen. Dat vraagt een andere planning dan een strandweek. Familie woont vaak niet in de toeristische gebieden, dus reken op een binnenlandse vlucht plus een rit over de weg, en op plaatsen waar weinig Engels wordt gesproken — een paar woorden Bahasa Indonesia maken meteen verschil, en veel Nederlanders blijken meer woorden te herkennen dan ze dachten. Wie langer wil blijven dan de dertig dagen van de Visa on Arrival, moet vooraf nadenken: verlengen kan één keer met dertig dagen bij een lokaal immigratiekantoor, maar dat kost tijd ter plaatse en moet ruim vóór de vervaldatum in gang worden gezet. Gaat het om meerdere maanden, dan is een visit-visum of een verblijfsvergunning de aangewezen route, en die regel je vóór vertrek.

Indonesië heeft enkele van de beste duikplekken ter wereld, maar ze liggen zelden om de hoek. Raja Ampat in Papoea is de bekendste en tegelijk de meest veeleisende bestemming: je bent er al gauw twee reisdagen mee kwijt, er geldt een verplichte toegangsheffing voor het zeegebied, en het aanbod bestaat vooral uit liveaboards en eenvoudige eilandresorts. Bunaken bij Sulawesi en de Gili-eilanden zijn een stuk toegankelijker en geschikt voor beginners. De beste maanden verschillen per gebied — wat op Bali droog seizoen is, hoeft dat in Papoea niet te zijn — dus controleer per duiklocatie in plaats van voor het land als geheel. Regel bovendien een verzekering die duiken én medische evacuatie dekt: de decompressiekamers zijn dun gezaaid en een evacuatie vanaf een afgelegen eiland is kostbaar. Buiten het water gelden dezelfde regels voor de orang-oetans bij Bukit Lawang en de varanen van Komodo: ga met erkende gidsen en houd afstand.