Vienna

640 jaar Habsburgse heerschappij liet Wenen een keizerlijk paleizenlandschap na. Slot Schönbrunn, de 1.441 kamers tellende zomerresidentie van de Habsburgers, doet niet onder voor Versailles. Het paleis is Oostenrijks meest bezochte attractie en staat op de UNESCO-Werelderfgoedlijst. De Grand Tour voert bezoekers langs veertig zalen vol rococopracht, van de Grote Galerij waar in 1815 tijdens het Congres van Wenen gewalst werd tot de slaapkamer van Maria Theresia en de Spiegelzaal, waar de zesjarige Mozart optrad voor de keizerin. De paleistuinen strekken zich uit over 1,2 kilometer formele parterres, de Gloriette op de heuveltop biedt uitzicht over de stad, en op het terrein ligt 's werelds oudste dierentuin, de Tiergarten, opgericht in 1752. Kom bij de opening om 8.30 uur, voordat de bustoeristen arriveren. In het centrum diende de Hofburg ruim zes eeuwen als winterresidentie; tegenwoordig herbergt het complex de keizerlijke appartementen, het Sisi Museum (gewijd aan keizerin Elisabeth), de Spaanse Rijschool, waar Lipizzanerhengsten klassieke dressuur uitvoeren, en de Schatkamer met de kroon van het Heilige Roomse Rijk. Daarnaast is er het Belvedere, twee barokke paleizen verbonden door terrastuinen met uitzicht over de stad tot aan de Alpen; hier hangt Klimts De Kus naast een overzicht van Oostenrijkse kunst van de middeleeuwen tot nu.

Geen stad ter wereld kan bogen op zo'n dichte muzikale geschiedenis: Mozart, Haydn, Beethoven, Schubert, Brahms, Johann Strauss II, Mahler en Schönberg woonden en werkten allemaal in Wenen. De Wiener Staatsoper brengt driehonderd avonden per jaar wereldklasseproducties; staanplaatsen kosten vanaf €4-15 en gaan 80 minuten voor aanvang in de verkoop, terwijl zitplaatsen voor dezelfde voorstelling oplopen tot €200 en meer. De Goldener Saal van de Musikverein, thuisbasis van de Wiener Philharmoniker en het wereldwijd uitgezonden Nieuwjaarsconcert, geldt als 's werelds beste akoestische ruimte voor orkestmuziek. Het Konzerthaus biedt een breder programma, van jazz tot hedendaags klassiek. Kleinere zalen zorgen voor intimiteit: in het Theater an der Wien ging Beethovens Fidelio in première, en huisconcerten in het Mozarthaus Wien — het enige bewaard gebleven Weense appartement van de componist — leggen een directe verbinding met Mozart zelf. Het huis waar Brahms woonde, werd in 1907 gesloopt, maar een kamer in het Haydnhaus, Haydns laatste woonhuis, bewaart het meubilair van Brahms. Zelfs toevallige ontmoetingen met muziek doordrenken de stad: straatmuzikanten in de metro spelen Mozart, pianisten in de cafés improviseren op Schubert, en de Wiener Sängerknaben treden op zondagen op in de kapel van de Hofburg.

De Weense koffiehuistraditie, erkend als immaterieel UNESCO-erfgoed, draait niet om koffie maar om een manier van zijn. Een Kaffeehaus is tegelijk woonkamer, leeskamer en ontmoetingsplek: één melange — Wenens melkkoffie — geeft recht op onbeperkte tijd tussen kranten aan houten leesstokken, marmeren tafeltjes en een sfeer die al een eeuw ongewijzigd is. Café Central, waar Trotski schaakte, Café Sperl met zijn authentieke lambrisering uit de jaren 1880, Café Hawelka, van oudsher het toevluchtsoord van de bohème, en Café Landtmann bij het Burgtheater, favoriet onder politici, hebben elk hun eigen karakter. Ook het gebak wordt serieus genomen: de Sachertorte, in 1832 bedacht, was lang de inzet van een strijd tussen Hotel Sacher en Café Demel om de naam ‘origineel’, de Apfelstrudel wordt bij Schönbrunn of Café Residenz papierdun voor de ogen van bezoekers uitgetrokken, en de Kaiserschmarrn — een in stukken gescheurde pannenkoek met pruimencompote — completeert het trio. Het hartige keukenaanbod draait om Wiener Schnitzel (kalfsvlees, dun geklopt, gepaneerd en in boter gebakken), Tafelspitz (gekookt rundvlees met mierikswortel, het dagelijkse gerecht van keizer Frans Jozef) en Gulasch. De Naschmarkt, een marktstraat van anderhalve kilometer, mengt traditionele Weense delicatessen met Turkse, Midden-Oosterse en Aziatische kraampjes.

Wenens museumdichtheid meet zich met die van elke stad ter wereld. Het Kunsthistorisches Museum herbergt een van Europa's rijkste collecties — de grootste verzameling Bruegels ter wereld, plus werk van Vermeer, Raphael, Caravaggio en Velázquez — in een gebouw waarvan het interieur, tot in het plafond, de kunst aan de muren evenaart; wie naar boven kijkt, kan zomaar uren kwijt zijn zonder één schilderij te hebben bekeken. In het Bovenpaleis van het Belvedere hangt Klimts De Kus, te midden van een overzicht van Oostenrijkse kunst van de middeleeuwen tot het heden. Het MuseumsQuartier, ondergebracht in de voormalige keizerlijke stallen, huisvest hedendaagse kunst: het Leopold Museum bezit 's werelds grootste verzameling werk van Egon Schiele naast stukken van Klimt en Kokoschka, terwijl het naburige MUMOK de lijn doortrekt van pop-art tot hedendaagse installatiekunst. De Albertina bewaart in voormalige Habsburgse staatsievertrekken een van de belangrijkste grafiekcollecties ter wereld, met werk van Dürer (De Haas), tekeningen van Klimt en werk van Monet. Het Secession-gebouw, herkenbaar aan de gouden koolkoepel, toont Klimts Beethovenfries, en de hedendaagse Kunsthalle en kleinere galeries in het 4e en 7e district houden de Weense kunstscene levendig. Een gecombineerde Vienna Pass dekt de meeste musea en is aanzienlijk voordeliger dan losse tickets.

De Ringstraße, in de jaren 1860 aangelegd nadat de middeleeuwse stadsmuren waren gesloopt, is Wenens architecturale pronkstuk: een lus van 5,3 kilometer langs de neorenaissancistische Opera, het Parlement in de vorm van een Griekse tempel, het gotische Rathaus, het barokke Burgtheater en de universiteit, waarbij elk gebouw het volgende in monumentale ambitie probeert te overtreffen. Wandelen — of tram 1 of 2 nemen — rond de complete Ring is een onmisbare kennismaking met de stad. Binnen de ring concentreert de Innere Stadt (het 1e district) de historische kern van Wenen: de Stephansdom, waar 343 traptreden naar de zuidtoren leiden voor een panoramisch uitzicht, de voetgangersstraten Graben en Kohlmarkt met hun luxewinkels en koffiehuizen op een rij, de art-nouveauklok Ankeruhr aan de Hoher Markt, en de smalle straatjes rond de Bäckerstraße waar het middeleeuwse Wenen bewaard is gebleven. Het district is compact en volledig te belopen — twee uur dwalen volstaat om verscholen binnenplaatsen, renaissancepoorten en kerkinterieurs te ontdekken waarvoor elke andere stad toegang zou vragen.

Wenen is de enige wereldhoofdstad met noemenswaardige wijnbouw binnen de stadsgrenzen: wijngaarden bedekken de heuvels in het westen en noorden, in wijken als Grinzing, Nussdorf, Stammerdorf en Neustift am Walde. Heurigen — wijnlokalen die de jongste oogst rechtstreeks van de producent schenken, traditioneel aangekondigd met een dennentak boven de deur — serveren daarbij een koud buffet van brood, smeersels, ingelegde groenten en gebraden vlees. De ervaring is door en door Weens: in een tuin met uitzicht over het Donaudal, met een glas Grüner Veltliner of Gemischter Satz, terwijl de zon over de stad ondergaat. Buiten het centrum biedt het Prater-pretpark iconische uitzichten vanaf het Riesenrad, het reuzenrad dat sinds 1897 draait en te zien was in ‘The Third Man’ — het park zelf telt kilometers aan boomrijke lanen voor hardlopers en fietsers. Het Donaueiland (Donauinsel), een 21 kilometer lang kunstmatig eiland, is de plek voor zwemmen en fietsen en huisvest eind juni het jaarlijkse Donauinselfest, Europa's grootste gratis openluchtmuziekfestival met 3 miljoen bezoekers.

Wenens ligging aan de oostelijke rand van de Alpen, op het kruispunt van Midden-Europese culturen, maakt uitstekende dagtochten mogelijk. Het Wachaudal (een uur met de trein naar het westen, UNESCO-werelderfgoed) volgt de Donau langs terrasvormige wijngaarden, abrikozenboomgaarden en middeleeuwse stadjes; Dürnstein, waar Richard Leeuwenhart gevangen zat, en Melk, met zijn op een heuvel gelegen benedictijnenabdij — een van Europa's mooiste barokke bouwwerken — vormen het hoogtepunt van zo'n dag. Bratislava, de Slowaakse hoofdstad, ligt op amper een uur met de trein (of 75 minuten met de Twin City Liner-boot over de Donau) — een moeiteloze uitstap over de grens. Salzburg, geboortestad van Mozart en decor van The Sound of Music, ligt op 2,5 uur met de trein. De Semmeringbahn (UNESCO, 's werelds eerste bergspoorlijn over een Alpenpas) is een indrukwekkend staaltje spoorwegbouwkunst op amper 90 minuten naar het zuiden. Voor Alpenlandschap zonder lange reistijd bieden de Schneeberg — Wenens ‘huisberg’ — en de kabelbaan naar de Rax wandelmogelijkheden en bergpanorama's binnen twee uur.

Het openbaar vervoer van Wiener Linien is uitstekend: vijf metrolijnen plus een uitgebreid tram- en busnet dekken de hele stad. De Vienna Card (24/48/72 uur) geeft onbeperkt toegang tot het vervoer plus korting bij musea. Vanaf de luchthaven (VIE) rijdt de City Airport Train (CAT) in 16 minuten naar Wien Mitte, of de goedkopere S-Bahnlijn S7 in ongeveer 25 minuten. De stad is zeer veilig, met verwaarloosbaar weinig criminaliteit gericht op toeristen. Wenen is naar West-Europese maatstaven gematigd prijzig: reken op €12-18 voor lunch in een café, €25-45 voor een diner in een restaurant en €100-250 voor een hotel in het centrum. Fooien: rond af naar boven of geef 5 tot 10 procent in restaurants; in cafés volstaat het wisselgeld laten liggen. De voertaal is Duits, maar Engels wordt breed gesproken, vooral onder jongere Wenenaars. Wenen is op zijn mooist in de lente (april-juni), wanneer de paleistuinen bloeien en het terrasseizoen begint, of tijdens de kerstmarkten (half november tot december), wanneer het Rathaus, Schönbrunn en het Belvedere sfeervolle markten organiseren. De zomer (juli-augustus) brengt openluchtfestivals, al gaan veel Wenenaars dan zelf op vakantie; de winter is opera- en balseizoen (januari-februari, met meer dan 450 formele bals in de stad).