Turkije

Istanbul is geen stad die je tussendoor doet. Het historische Sultanahmet zet de Hagia Sophia, de Blauwe Moskee, het Topkapı-paleis en de Basilica Cisterne binnen loopafstand van elkaar, en alleen dat cluster vult al een volle dag — twee als je er de Grote Bazaar en de Egyptische Bazaar bij neemt. Aan de overkant van de Gouden Hoorn ligt Beyoğlu met de İstiklal-laan, de Galatatoren en het uitgaansleven, een heel andere stad in toon. De beste tip is tegelijk de goedkoopste: de veerboten over de Bosporus zijn gewoon openbaar vervoer. Met een Istanbulkart, die je voor metro, tram, bus én veerboot gebruikt, vaar je voor een habbekrats van Europa naar Azië, langs paleizen en houten villa's — een georganiseerde rondvaart voegt daar weinig aan toe. Reken voor een eerste bezoek op minimaal drie volle dagen, en houd er rekening mee dat de stad enorm is en het verkeer traag.

De luchtballonnen boven de feeënschoorstenen zijn het beeld waarvoor de meeste reizigers komen, maar er zit een addertje onder het gras: vluchten gaan alleen door bij gunstig weer en worden bij te veel wind zonder pardon geannuleerd, soms dagen achtereen. Wie maar één ochtend in Cappadocië doorbrengt, kan dus met lege handen staan. Plan de ballonvaart daarom aan het begin van je verblijf, zodat er reservedagen overblijven, en boek bij een operator die bij annulering netjes terugbetaalt of omboekt. Ook zonder ballon is de streek de moeite: de rotswoningen en rotskerken van het openluchtmuseum van Göreme, de ondergrondse steden van Derinkuyu en Kaymaklı waar hele gemeenschappen zich schuilhielden, en wandelingen door de Rozevallei en de Ihlaravallei. Overnachten gebeurt vaak in een grotkamer. In de winter ligt er geregeld sneeuw en is het stevig koud — mooi, maar kleed je erop.

Turkije heeft twee heel verschillende kusten en dat verschil bepaalt je vakantie meer dan de plaatsnaam. De Egeïsche kust rond İzmir, Çeşme, Bodrum en Kuşadası is groener en waaieriger, het water iets frisser, en de sfeer draait om meze, jachthavens en dorpjes op de heuvels; het is ook de kant waar de antieke steden om de hoek liggen. De mediterrane zuidkust — de Turkse Rivièra rond Antalya, Side, Kaş, Fethiye en Ölüdeniz — heeft een langer badseizoen, hogere temperaturen en het grootste aanbod aan all-inclusive resorts, precies waarom hier zoveel Nederlandse zomervluchten op landen. Wie meer wil dan het strand vindt er de Lycische Weg, een meerdaagse wandelroute langs ruïnes en baaien, en de blauwe cruises op houten gulets die in dagetappes de kust afvaren. Zomers loopt het kwik in het zuiden hoog op; voor wandelen en cultuur zijn mei, juni en september aangenamer.

Efeze behoort tot de best bewaarde antieke steden ter wereld en dat merk je aan de drukte: de marmeren hoofdstraat, de Celsusbibliotheek en het theater voor vijfentwintigduizend toeschouwers staan op vrijwel elk cruise-excursieprogramma. Er is nauwelijks schaduw, dus ga vlak na opening of in het laatste uur, met water en een hoed. Pamukkale werkt hetzelfde: over de witte kalkterrassen loop je verplicht op blote voeten, wat bij middaghitte geen pretje is, en boven op de terrassen ligt de antieke stad Hierapolis met een enorme necropool die veel bezoekers overslaan. Verder oostwaarts, veel minder bezocht en juist daarom bijzonder, staan op de top van de Nemrut Dağı de omgevallen reuzenhoofden van een koningsgraf, het mooist bij zonsopgang of zonsondergang. Voor die laatste bestemming reken je op flinke reistijd en een vroege start.

Turks eten is in Nederland zo ingeburgerd dat de verrassing juist in de details zit. Het uitgebreide ontbijt, kahvaltı, is geen bijzaak maar een instituut: een tafel vol kaas, olijven, tomaat, komkommer, honing met room, eieren en warm brood, waar makkelijk twee uur overheen gaan en waar je met een groep voor gaat zitten. Kebab is bovendien geen gerecht maar een familie: de Adana is pittig, de Urfa juist niet, en in İskender wordt hij overgoten met tomatensaus en gesmolten boter. Regio's verschillen sterk — Gaziantep in het zuidoosten geldt als de hoofdstad van de baklava en van de pistache, aan de Zwarte Zee draait het om ansjovis en maïsbrood, en aan de Bosporus om verse vis. Wat in Nederland Turkse pizza heet, is ter plaatse lahmacun en dunner en pittiger dan de versie van de afhaal. En overal, de hele dag door, staat er çay in tulpvormige glaasjes op tafel.

Turkije is groter dan het op de kaart lijkt: Istanbul en Antalya liggen ruim een uur vliegen uit elkaar, Istanbul en Cappadocië eveneens. Binnenlandse vluchten zijn talrijk en betaalbaar en besparen hele reisdagen. Het alternatief is het busnetwerk, dat van een niveau is dat Nederlandse reizigers vaak verrast: ruime stoelen, bediening aan boord en frequente nachtdiensten tussen alle grote steden, waarmee je een hotelnacht uitspaart. Huur je een auto, houd dan rekening met een assertievere rijstijl dan je gewend bent en met tolwegen die elektronisch worden afgerekend — vraag bij de verhuurder hoe dat geregeld is. Bij betalen geldt één ijzeren regel: reken altijd af in Turkse lira en niet in euro's. Pinautomaten en betaalterminals bieden vriendelijk aan om voor je om te rekenen, maar die koers is stelselmatig ongunstiger dan die van je eigen bank. Door de hoge inflatie veranderen prijzen bovendien snel, dus ga niet af op bedragen uit oudere reisverslagen.