Rotterdam

Het centrum van Rotterdam is een gratis permanente architectuurtentoonstelling. De kubuswoningen van Piet Blom (1984) — geel, 45 graden gekanteld op betonnen poten — blijven het meest gefotografeerd; één kubus is ingericht als kijkwoning. Aan de overkant overspant de Markthal (2014) een hoefijzer van appartementen boven een foodmarkt, met de Hoorn des Overvloeds als een van de grootste kunstwerken ter wereld op het gewelf. De Erasmusbrug — 'de Zwaan' — tekent de skyline en is op zijn mooist verlicht vanaf de Maaskades. Tel daarbij het stalen puntdak van Centraal, de gestapelde torens van De Rotterdam op de Wilhelminapier en het Witte Huis uit 1898 — ooit het hoogste kantoorgebouw van Europa en een van de weinige vooroorlogse overlevers — en de bijnaam Manhattan aan de Maas verklaart zichzelf. De Euromast uit 1960 levert op 185 meter het overzicht, tot aan zee op heldere dagen.

Het Depot Boijmans Van Beuningen is het brutaalste culturele statement van de stad: een spiegelende kom van veertig meter hoog waarin de complete collectie van het Boijmans — zo'n 150.000 stukken — in open depotopstelling hangt en staat. Bezoekers dwalen langs de rekken en de kruisende trappen van het atrium, kijken restauratoren op de vingers en vinden Bruegel, Bosch, Rembrandt, Dalí en Magritte tussen design en glaswerk — terwijl het hoofdgebouw van het museum zijn langdurige renovatie ondergaat. Rond het Museumpark: de Kunsthal van Rem Koolhaas met een continu wisselend programma, het Nieuwe Instituut voor architectuur en design, en het Maritiem Museum bij de Leuvehaven met historische schepen aan de kade.

De Rotterdamse haven verwerkt meer lading dan welke Europese haven ook en strekt zich veertig kilometer uit van het centrum tot de Maasvlakte aan de Noordzee — en hij is echt te bezoeken. De Spido-rondvaart vertrekt bij de Erasmusbrug voor een ronde van vijf kwartier langs werven, containerterminals en droogdokken; in de zomer varen langere tochten naar de buitenhavens. Aan het zeeëinde legt informatiecentrum FutureLand op Maasvlakte 2 uit hoe de gerobotiseerde terminals werken, met terminaltours en een strand waar zeeschepen van vierhonderd meter op armlengte voorbijschuiven. Het stoomschip Rotterdam, het vroegere vlaggenschip van de Holland-Amerika Lijn, ligt permanent aan de kade van Katendrecht als hotel en museumschip — de machinekamertour is de beste manier om het oceaanlijnertijdperk te voelen.

De zuidoever van de Maas vertelt de menselijke geschiedenis van Rotterdam. Vanaf de Wilhelminapier vertrokken tussen 1873 en de jaren zestig zo'n miljoen Europeanen met de Holland-Amerika Lijn naar de Nieuwe Wereld; het bakstenen hoofdkantoor van de rederij is nu Hotel New York, met een café dat een instituut op zich is en een watertaxi als mooiste aanlooproute. Aan de overkant van de Rijnhaven, in een pakhuis uit 1923 op Katendrecht, wijdt museum Fenix zich aan migratie in beide richtingen — vertrek en aankomst — bekroond door de Tornado: een dubbele spiraal van gepolijst staal die uit het dak klimt en uitkijkt over de kades waar de reizen begonnen. Katendrecht zelf, ooit zeemanskwartier, is nu een van de levendigste hoeken van de stad, met de Fenix Food Factory en de restaurants van het Deliplein.

Rotterdam eet in voormalige pakhuizen en onder kunstgewelven. De Markthal bundelt zo'n honderd kramen en zaken onder het beschilderde plafond — Hollandse kaas en stroopwafels naast Spaanse, Vietnamese en Levantijnse toonbanken. De Fenix Food Factory op Katendrecht houdt het ambachtelijk: bakkers, brouwers en een cider-maker in een rauw pakhuis met havenzicht. De Witte de Withstraat is de uitgaansstraat — galeries, bars en keukens schouder aan schouder tussen Museumpark en haven — en de terrassen van de Oude Haven liggen onder de kubuswoningen rond het oudste havenbekken van de stad. De keukens van ruim 170 nationaliteiten kleuren het aanbod, en de lokale specialiteit heet kapsalon: de calorische shoarma-friet-uitvinding, vernoemd naar de kapper die hem als eerste bestelde.

De negentien molens van Kinderdijk — naast de grachtengordel het bekendste werelderfgoed van het land — staan op een halfuur varen: neem de waterbus vanaf de Erasmusbrug, de mooiste aanloop die er bestaat. Historisch Delfshaven, een van de weinige wijken die 1940 overleefden, bewaart een stukje oud Rotterdam rond zijn haventje — met de Pelgrimvaderskerk als vertrekpunt van de Pilgrims die in 1620 via de Speedwell naar Amerika zeilden. Dordrecht, de oudste stad van Holland, en de zoetwatergetijdenkreken van de Biesbosch liggen een korte trein- of waterbusrit verder. En wie de zee wil zien: de metro rijdt door tot het strand van Hoek van Holland, waar de zeeschepen op weg naar de drukste vaarweg van Europa rakelings langs het zand schuiven — met Den Haag op een halfuur voor het contrast tussen havenstad en hofstad.